Inspiratie
Innovatiever denken

De link tussen klimaatbeleid, luchtkwaliteit en aantasting van de ozonlaag doet zich steeds nadrukkelijker gelden. Iemand die daar onderzoek naar doet, is Guus Velders, wetenschappelijk onderzoeker bij het RIVM en bijzonder hoogleraar ‘Luchtkwaliteit en klimaatinteracties’ aan de Universiteit Utrecht. Time magazine riep hem onlangs uit tot een van de honderd invloedrijkste mensen ter wereld. Onder andere voor zijn onderzoek naar de relatie tussen klimaatverandering en aantasting van de ozonlaag. Waarom is Guus Velders genomineerd? En waarin onderscheidt hij zich van andere wetenschappers?

Bijzondere erkenning

Guus Velders zag de erkenning door Time niet aankomen, maar achteraf is het wel duidelijk hoe het balletje is gaan rollen. ‘Ik stond vermeld in de Nature Top 10 van 2016, ik denk dat Time naar die lijst heeft gekeken.’ Maar het was natuurlijk wel een geweldige ervaring, zo’n diner mét live-optredens. ‘Dan sta je op een lijst tussen artiesten (Emma Stone), pioneers en titans (LeBron James), iconen (Margaret Atwood) en leiders (Theresa May) en zit je ineens in New York aan een galadiner.’

Guus was ingedeeld bij de groep pioneers vanwege zijn werk voor het klimaat en de ozonlaag. ‘De aarde is afhankelijk van hoe wij ermee omgaan. En klimaatverandering heeft grote invloed op de leefbaarheid van onze planeet.’

 

‘De relatie tussen de ozonlaag - waar we afspraken over maken in het Protocol van Montreal - en klimaatverandering wordt steeds belangrijker. Want een stof is misschien ongevaarlijk voor de ozonlaag of luchtkwaliteit, maar kan er tegelijk voor zorgen dat het klimaat opwarmt. Daar heb ik veel onderzoek naar gedaan en ik heb erover gepubliceerd op internet en nieuwsberichten geschreven. De resultaten heb ik actief ingebracht bij beleid en publiek. Dus misschien ga ik daarin verder dan de meeste wetenschappers; ik wil dat mijn kennis gebruikt wordt.’

Het dilemma

We kennen allemaal de beelden van flatgebouwen in tropische landen: bij elk appartement hangt een airco aan de gevel. Geen fraai gezicht én slecht voor het milieu. Guus stapt even terug in de tijd. ‘In 1987 begonnen we met de uitfasering van chloorfluorkoolstofverbindingen (CFK’s) en later chloorfluorkoolwaterstofverbindingen (HCFK’s) - stoffen die voorkomen in die airco’s - omdat ze de ozonlaag aantasten. De industrie ontwikkelde nieuwe koelmiddelen, waaronder fluorkoolwaterstoffen (HFK’s). De keuze van de industrie voor HFK’s was niet slecht, want deze stoffen tasten de ozonlaag niet aan. Maar helaas zijn het wel broeikasgassen en dus zijn ze slecht voor het klimaat.’

Kern van het probleem

En daar ligt dus het probleem. Het Protocol van Montreal beschermt de ozonlaag. De klimaatverdragen proberen de temperatuur van de aarde niet verder te laten oplopen. Want wat nu als een stof niet slecht is voor de ozonlaag, maar wél voor zorgt voor klimaatverandering? Guus Velders is een van de weinige wetenschappers die de relatie tussen deze twee elementen onderzoekt. Guus legde dus de vinger op een zere plek. En de landen die aangesloten zijn bij het Protocol van Montreal voelden de pijn ook. Daarom worden het gebruik en de productie van de HFK’s tot een minimum teruggebracht. ‘Gelukkig zit de industrie niet stil en is gezocht naar alternatieven. En die hebben ze onder andere gevonden in natuurlijke koudemiddelen. En enkele nieuwe stoffen die veel korter in de atmosfeer blijven hangen en hierdoor een veel minder groot broeikaseffect hebben.’

Industrie, wetenschap en politiek

Guus Velders is tevreden met dit resultaat. ‘Het samenspel tussen industrie, wetenschap en politiek was uniek. We trokken samen op en hebben samen gezocht naar een oplossing. Oké, het onderhandelen duurde een paar jaar. Maar dat is toch nog sneller dan bij menig ander complex probleem. De samenwerking tussen de drie partijen is echt een voorbeeld voor andere thema’s. Ieder met een duidelijke rol. Mijn taak is ervoor te zorgen dat beleidsmedewerkers over de juiste informatie beschikken, zodat ze goede beslissingen kunnen nemen. Tijdens de Bijeenkomst der Partijen in Rwanda (de klimaatconferentie in 2016) kon ik bijvoorbeeld heel snel bepaalde voorstellen doorberekenen om te kijken wat de klimaatimpact was. En die resultaten deelde ik dan meteen met de aanwezige onderhandelaars. Want zij moeten uiteindelijk een akkoord bereiken.’

 

‘En ik moet eerlijk zeggen. Het draaide hierbij natuurlijk maar om één stofgroep. Daar zijn wel grote, maar niet heel veel verschillende industrieën bij betrokken. Dat is niet te vergelijken met bijvoorbeeld de uitstoot van CO2: dat is een veel lastiger probleem, omdat er veel meer bronnen zijn. En voor HFK’s zijn dus bruikbare alternatieven beschikbaar.’

Maatschappelijk relevant

Guus Velders: ‘Ik vond en vind het altijd prettig om iets te doen wat maatschappelijk relevant is. Mijn werk moet zinvol zijn. En de resultaten moeten nuttig kunnen worden ingezet voor zinvolle doelen. Dat is de reden waarom ik natuurkunde ben gaan studeren. Een richting waarin allerlei verschillende onderwerpen samenkomen: chemie, economie, biologie en techniek.’

‘Het is tegenwoordig nauwelijks meer voldoende om je te beperken tot één vakgebied. De effecten van bepaalde stoffen hebben niet alleen effect op het milieu, maar ook op de economie en de maatschappij. En nadat je dat wetenschappelijk hebt bewezen, moet je vervolgens nog aan de slag om andere mensen ervan te overtuigen, zoals politici en beleidsmakers. Dan pas gebeurt er iets met je werk.’

 

‘Ik vind het heel belangrijk dat ik de resultaten van mijn onderzoek kan uitdragen, anders is het niet zinvol. Dat betekent dus dat je naast je wetenschappelijk onderzoek ook mensen moet kunnen overtuigen en hun agenda moet achterhalen. Al die dingen samen maken mijn werk héél interessant.’

Reageer

Abonneer

Colofon

Edities

Ik heb de volgende opmerking of suggestie voor IMagine:

Emailadres

Verstuur
Sluit

Ik abonneer mij graag op IMagine
Emailadres

Verstuur
Sluit

Het relatiemagazine IMagine is een uitgave van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Hoofd- en eindredactie:
Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Ontwerp en realisatie:
Ontwerpwerk, Den Haag

Sluit

Bekijk editie 1 Bekijk editie 2 Bekijk editie 3 Bekijk editie 4 Bekijk editie 5 Bekijk editie 6 Bekijk editie 7 Bekijk editie 8 Bekijk editie 9 Bekijk editie 10 Bekijk editie 11

Sluit