Inspiratie
lorem ipsum lorem ipsum lorem ipsum lorem ipsum

DENKER.
DROMER.
DOENER.
DAAN.

Een park dat smog opzuigt en tegelijkertijd ervoor zorgt dat je er leuk bijloopt. In de wereld van Daan Roosegaarde is het allemaal mogelijk. Zijn missie: kunst en innovatie inzetten om de wereld leefbaarder, menselijker en ook een stukje mooier te maken. Welke dromen heeft Roosegaarde als het gaat om de uitdagingen waar het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) voor staat? Het ministerie heeft veel ambities en ondersteunt volop innovaties – op het gebied van bijvoorbeeld de zelfrijdende auto en dijken waar energie wordt opgewekt. Een dijk kan immers meer dan alleen beschermen tegen natte voeten. Hoe ‘smart’ kunnen wegen worden? Hoe kunnen we gezond leven in slimme steden? Daan Roosegaarde over een aantal ‘typische’ IenM-onderwerpen.

De weg van de toekomst

Het Van Gogh fietspad bij Nuenen, het fietspad met duizenden oplichtende steentjes, ging al de hele wereld over. Hoe bekend het fietspad inmiddels is, daar kwam Roosegaarde recent achter na een verontrustend telefoontje. ‘Iemand die in de buurt van het fietspad woont, klaagde bij me dat hij het fietspad niet meer kon zien. Even dacht ik dat er iets niet goed was. De aap kwam al snel uit de mouw: er bleken die avond zoveel mensen over het Van Gogh pad te lopen, dat de lichtgevende steentjes niet meer te zien waren. Toen hebben we maar lachend opgehangen.’

De glowing lines die hij in 2014 samen met Heijmans presen-
teerde op de N329 bij Oss is één onderdeel van het smart highways-concept van Roosegaarde.

Volgens de tech-poëet is het raar dat er altijd veel design en innovatie wordt gestoken in auto, ‘terwijl “onze” wegen zijn blijven steken in de Middeleeuwen’. ‘Ik wil wegenbouwers, autofabrikanten en overheden uitdagen samen meer te innoveren op het gebied van snelwegen. Als ik nu over de snelweg rijd, krijg ik veel informatie: matrixborden en routeinformatiepanelen boven de weg, borden in de bermen,

maximumsnelheid op de hectometerpaaltjes, file informatie uit de radio, de TomTom… Volgens mij worden de wegen van de toekomst digitaal, interactief en persoonlijk. Geen passieve plak asfalt meer, maar slimme infrastructuur die informatie geeft op het moment dat we die écht nodig hebben.

IJskristallen die oplichten in het wegdek als het glad wordt. Wegverlichting die alleen brandt daar waar auto’s rijden. Wegen die door inductietechniek elektrische auto’s opladen. Verlichting die je helpt de juiste snelheid aan te houden. Het is allemaal niet super high-tech, en (nog) niet toepasbaar op

bestaande wegen, maar ze helpen ons wel een stapje verder te denken naar een nieuwe toekomst. Ik vind het belangrijk dat overheid en markt goed samenwerken op dit gebied. Nederland is een klein land, maar voor dit soort innovaties is het een ideale proeftuin die internationaal de aandacht trekt.’

Afsluitdijk

Afgelopen december stuurde Studio Roosegaarde een tweet de wereld in: ‘Minister Schultz van Haegen van het ministerie van Infrastructuur en Milieu vraagt Daan Roosegaarde om een nieuw ontwerp te maken voor de Afsluitdijk’. De in 1933 geopende waterkering – die tevens dienst doet als verbindingsweg tussen Noord-Holland en Friesland – is aan vernieuwing toe. Belangrijkste reden is de verwachte stijging van de zeespiegel. Het ontwerp van de Afsluitdijk houdt met dat toekomstscenario rekening. Roosegaarde presenteert dit voorjaar zijn visie op het ontwerp, vaststaat dat de dijk verschillende functies zal

verenigen. Zo wordt de dijk gezien als een plek om blue energy op te wekken: stroom uit de overgang tussen zoet- en zout water (in november 2014 opende minister Schultz van Haegen een proefopstelling). Ook een ‘smart highway’ is niet uit te sluiten.

Wat de kunstenaar/ontwerper wel kan verklappen, is dat de waterkering zijn oorspronkelijke vorm behoudt. Zijn droom: een op en top Nederlands icoon dat verschillende functies met elkaar verenigt en dat je echt kunt ervaren en beleven. ‘Van mij hoeft het niet alleen functioneel te zijn, je kan iets nuttigs ook koppelen aan iets wat een

positieve emotie oproept. Of een gevoel van trots: “dit is Nederland”.

Om inspiratie op te doen, ga ik wel eens naar het voormalige werkeiland Breezanddijk, waar je een prachtig uitzicht hebt over de Waddenzee en het IJsselmeer. Het is dé plek waar je ervaart dat Nederland een “gemaakt” landschap heeft. Vroeger speelde ik in mijn geboorteplaats Nieuwkoop in de natuur, met de molens op de achtergrond. Nederlanders zijn keien in het verenigen van natuur en techniek. Kinderdijk is ook zo’n icoon, waar Nederlanders de omgeving verbinden aan slimme

oplossingen. Dat doen we al eeuwen, het zit in ons DNA.

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu doet dat ook: we zijn een klein land, dus we hebben moeten leren creatief om te gaan met de weinige vierkante meters die we hebben. En als we dat ook op een mooie manier kunnen doen…’

Ademend park

Smog is een wereldwijd probleem. Steden als Los Angeles, Mexico Stad en Beijing gaan gebukt onder een hoge mate van luchtverontreiniging. Ook in Europa zijn we gebonden aan strenge emissieregels, die erop gericht zijn steden een gezonde plek te laten zijn. In Nederland werken we hard aan maatregelen om de lucht schoner te maken,

zeker in de verstedelijkte gebieden. ‘Als je praat over slimme steden, kun je niet om het aspect gezondheid heen. Niemand wil in een stad wonen waar de lucht vies is. We moeten dus zoeken naar slimme oplossingen waarmee we de lucht – en daarmee de steden – schoon kunnen houden en maken. Zo kwam ik op het idee van het Smog Free Park. Door in

het park de vieze stofdeeltjes in de lucht af te vangen – dit gaat m.b.v. ionisering – ontstaan de eerste smogvrije plekken. In China werkt het prima.’ Maar Daan Roosegaarde zou Daan Roosegaarde niet zijn als hij niet nog een stapje verder gaat. Hij laat een plastic zakje met daarin roetdeeltjes zien. ‘De verzamelde fijnstof wordt vervolgens samengeperst tot kleine blokjes die we in mooi ontworpen ringen verwerken. Deze sieraden, 'Smog Rings', worden verkocht om het project te kunnen financieren en uitbreiden. Zo creëren we een schonere lucht, en tegelijkertijd iets moois om te dragen. Je kunt van iets wat heel vies is, dus ook

schoonheid creëren. Dat is voor mij de ultieme kick.’ Overigens ziet Roosegaarde het park – dat dit voorjaar ook naar Rotterdam komt – niet als dé oplossing om de lucht in steden smogvrij te maken. Het kan wel een deel van de oplossing zijn. Met de Chinese overheid kijkt Roosegaarde naar mogelijk-
heden om te komen tot een serie oplossingen om het smogprobleem in Beijing uit te bannen. ‘Ik hoop dat het Smog Free Park kunstenaars en wetenschappers aanzet om tot nieuwe oplossingen te komen. Ik wil mensen betrekken bij de oplossing, in plaats van alleen onderdeel te zijn van het probleem.’

Natuur als inspiratiebron

Het concept van de slimme en gezonde stad begint steeds meer om zich heen te grijpen. India heeft de ambitie om de komende decennia honderd smart cities te stichten, plaatsen waar slimme oplossingen op het gebied van mobiliteit, duurzaamheid en gezondheid samenkomen. Daan Roosegaarde reist dit voorjaar – op uitnodiging van Koning Abdullah – naar Jordanië om daar te praten over het ontwikkelen van een nieuwe, volledig energieneutrale stad. Ook in Nederland wordt volop nagedacht over hoe het smart city-concept vanuit het brein, via de tekentafel, straks ook werkelijkheid wordt. Hiervoor

staan, naast IenM, de ministeries van Binnenlandse Zaken en Economische Zaken aan de lat.

Volgens Roosegaarde staan we nog maar aan het begin van een revolutie. ‘We praten veel over recycling, maar ik zie dat echt als een tussenfase. Afval bestaat straks niet meer.’ Een grote stap op weg naar een duurzamere wereld is meer gebruik te maken van de natuur. De inspiratie ligt soms voor het oprapen. ‘Een tijdje geleden ging ik duiken. Tijdens het zwemmen zag ik een school plankton, die oplichtte op het moment dat ik er met mijn hand doorheen ging. Dat zette me aan het denken. “Is het

mogelijk om de manier waarop deze organismen licht geven te verwerken in bomen, zodat die straks fungeren als volledig energieneutrale lichtobjecten?” Met de Wageningen Universiteit bekijken we nu of we dit serieus kunnen uitwerken. Autofabrikant BMW experimenteert met coatings gemaakt van plantenmateriaal. Werken met wat de natuur ons biedt; van die toekomst droom ik.

Soms is een nieuwe oplossing niet meer dan het maken van een vertaalslag uit de natuur.’ Volgens Roosegaarde is een smart city dé plek waar functies worden gecombineerd. Goede voorbeelden zijn er te over.

Het Benthemplein in Rotterdam bijvoorbeeld: een plek om te skaten en te basketballen, die in tijden van veel neerslag dient als waterberging. ‘We moeten met een open en creatieve blik kijken naar de manier waarop we onze steden van de toekomst inrichten.

Overheden, wetenschappers en bedrijven voelen de ├Ćodzaak, en zien ook de mogelijkheden. Ik voel de noodzaak, maar ook het plezier. Creativiteit levert immers mooie en leuke dingen op. En Nederlanders zijn creatief, maar het kan nog veel beter. We zijn eigenzinnig genoeg en klein; een land van korte lijnen. Creativiteit is ons nieuwe kapitaal!’

Reageer

Abonneer

Colofon

Edities

Ik heb de volgende opmerking of suggestie voor IMagine:

Emailadres

Verstuur
Sluit

Ik abonneer mij graag op IMagine
Emailadres

Verstuur
Sluit

Het relatiemagazine IMagine is een uitgave van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Hoofd- en eindredactie:
Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Ontwerp en realisatie:
Ontwerpwerk, Den Haag

Sluit

Bekijk editie 1 Bekijk editie 2 Bekijk editie 3 Bekijk editie 4 Bekijk editie 5 Bekijk editie 6 Bekijk editie 7 Bekijk editie 8 Bekijk editie 9 Bekijk editie 10

Sluit

Wij zijn zeer benieuwd wat u als lezer van ons e-zine vindt.

Hopelijk heeft u tijd om onderstaande vragen te beantwoorden. Het kost u slechts twee minuten van uw tijd.

Alvast vriendelijk bedankt!